Nadciśnienie tętnicze jest jednym z najczęściej rozpoznawanych problemów zdrowotnych u dorosłych. Zazwyczaj jego rozwój wiąże się z wieloma czynnikami, takimi jak predyspozycje genetyczne, nadmierna masa ciała czy styl życia. Istnieją jednak sytuacje, w których podwyższone ciśnienie wynika z zaburzeń hormonalnych. Jedną z ważniejszych przyczyn jest pierwotny hiperaldosteronizm, związany z nadmiernym wydzielaniem hormonu produkowanego przez nadnercza. Kiedy warto podejrzewać hormonalne podłoże nadciśnienia i jakie badania pozwalają je rozpoznać?
Czy hormony mogą powodować nadciśnienie tętnicze?
Hormony regulują wiele procesów wpływających na ciśnienie krwi. Uczestniczą w kontrolowaniu ilości wody i sodu w organizmie, napięcia naczyń krwionośnych oraz pracy serca.
Istotną rolę odgrywają nadnercza, czyli niewielkie gruczoły położone nad nerkami. Produkują między innymi aldosteron, kortyzol oraz adrenalinę i noradrenalinę.
Jeżeli wydzielanie niektórych hormonów jest nadmierne, może dochodzić do utrzymywania się wysokiego ciśnienia tętniczego. Taki stan określa się jako nadciśnienie wtórne o podłożu endokrynologicznym.
Czym jest pierwotny hiperaldosteronizm?
Pierwotny hiperaldosteronizm, nazywany również pierwotnym aldosteronizmem, to zaburzenie polegające na nadmiernej produkcji aldosteronu przez jeden lub oba nadnercza.
Aldosteron odpowiada przede wszystkim za regulowanie gospodarki sodowo-potasowej. Jego nadmiar sprzyja zatrzymywaniu sodu i wody, zwiększeniu objętości płynów w organizmie oraz wzrostowi ciśnienia tętniczego.
Choroba może wynikać z obustronnej nadprodukcji hormonu lub obecności zmiany w jednym nadnerczu, na przykład łagodnego gruczolaka wydzielającego aldosteron.
Według wytycznych Endocrine Society z 2025 roku pierwotny aldosteronizm pozostaje istotną i często nierozpoznawaną przyczyną nadciśnienia. Jego wykrycie ma znaczenie, ponieważ umożliwia zastosowanie leczenia ukierunkowanego na przyczynę choroby.
Jakie objawy mogą wskazywać na nadciśnienie hormonalne?
Wiele osób z pierwotnym hiperaldosteronizmem nie odczuwa charakterystycznych dolegliwości. Najważniejszym objawem jest podwyższone ciśnienie, które niekiedy trudno kontrolować pomimo stosowania kilku leków.
U części pacjentów pojawia się również niedobór potasu, mogący powodować dodatkowe objawy.
- Trudne do kontrolowania ciśnienie – utrzymujące się wysokie wartości pomimo odpowiednio dobranego leczenia.
- Osłabienie mięśni – szczególnie przy obniżonym stężeniu potasu.
- Kurcze mięśniowe – mogące towarzyszyć zaburzeniom elektrolitowym.
- Kołatanie serca – niekiedy związane z nieprawidłową gospodarką potasową.
- Wzmożone pragnienie – u niektórych osób z istotnym niedoborem potasu.
- Częstsze oddawanie moczu – mogące występować przy wyraźnych zaburzeniach elektrolitowych.
Warto podkreślić, że prawidłowe stężenie potasu nie wyklucza pierwotnego hiperaldosteronizmu. U wielu pacjentów poziom tego pierwiastka pozostaje w zakresie referencyjnym.
Jakie choroby hormonalne mogą podnosić ciśnienie?
Pierwotny hiperaldosteronizm nie jest jedyną endokrynologiczną przyczyną nadciśnienia. Podobne problemy mogą występować przy innych zaburzeniach pracy gruczołów dokrewnych.
| Choroba lub zaburzenie | Mechanizm | Możliwe dodatkowe objawy |
|---|---|---|
| Pierwotny hiperaldosteronizm | Nadmierne wydzielanie aldosteronu | Osłabienie mięśni, możliwy niedobór potasu |
| Zespół Cushinga | Nadmiar kortyzolu | Przyrost masy ciała, rozstępy, osłabienie mięśni |
| Guz chromochłonny | Nadmierne wydzielanie katecholamin | Napadowe bóle głowy, potliwość, kołatanie serca |
| Nadczynność tarczycy | Nadmierne działanie hormonów tarczycy | Drżenie rąk, chudnięcie, przyspieszone tętno |
| Niedoczynność tarczycy | Niedobór hormonów tarczycy | Senność, nietolerancja zimna, zmęczenie |
| Akromegalia | Nadmiar hormonu wzrostu | Powiększenie dłoni i stóp, zmiany rysów twarzy |
Każda z tych chorób wymaga innego sposobu diagnostyki. Dlatego przed zleceniem badań hormonalnych lekarz analizuje objawy, historię chorób i dotychczasowe wyniki.

Kiedy warto sprawdzić poziom aldosteronu i reniny?
Wytyczne Endocrine Society z 2025 roku sugerują rozważenie badań przesiewowych w kierunku pierwotnego aldosteronizmu u wszystkich osób z nadciśnieniem tętniczym, z uwzględnieniem dostępności diagnostyki i indywidualnej sytuacji klinicznej.
Szczególne znaczenie ma diagnostyka u pacjentów z nadciśnieniem opornym na leczenie, obniżonym stężeniem potasu, przypadkowo wykrytą zmianą nadnercza lub rodzinnym występowaniem nadciśnienia w młodym wieku.
Podstawowym badaniem przesiewowym jest jednoczesne oznaczenie aldosteronu oraz reniny, z obliczeniem wskaźnika aldosteronowo-reninowego, określanego skrótem ARR.
Jak przygotować się do badań hormonalnych?
Oznaczenie aldosteronu i reniny wymaga uwzględnienia określonych warunków pobrania krwi. Na wyniki mogą wpływać między innymi stosowane leki, poziom potasu, ilość spożywanej soli i pozycja ciała.
Przed wykonaniem badań warto pamiętać o kilku zasadach:
- Poinformować lekarza o wszystkich przyjmowanych lekach na nadciśnienie.
- Nie odstawiać samodzielnie leków przed badaniem.
- Sprawdzić zgodnie z zaleceniem lekarza stężenie potasu.
- Unikać samodzielnego wprowadzania restrykcyjnej diety niskosodowej przed diagnostyką.
- Przestrzegać zaleceń dotyczących godziny pobrania i pozycji ciała.
- Przekazać lekarzowi informacje o wcześniejszych badaniach nadnerczy.
Nieprawidłowy wynik ARR nie zawsze oznacza ostateczne rozpoznanie choroby. W zależności od sytuacji potrzebne mogą być dodatkowe testy potwierdzające.
Czy tomografia nadnerczy wystarczy do rozpoznania choroby?
Badania obrazowe, takie jak tomografia komputerowa, mogą ujawnić guzki lub inne zmiany w nadnerczach. Nie pozwalają jednak samodzielnie ustalić, czy dana zmiana produkuje nadmierną ilość aldosteronu.
Dlatego podstawą rozpoznania pozostają badania hormonalne. U osób rozważających leczenie operacyjne może być konieczne dodatkowe ustalenie, które nadnercze odpowiada za nadprodukcję hormonu.
W wybranych przypadkach wykorzystuje się do tego pobieranie krwi z żył nadnerczowych. Jest to specjalistyczne badanie wykonywane w odpowiednich ośrodkach.
Jak leczy się pierwotny hiperaldosteronizm?
Wybór leczenia zależy od tego, czy nadmierna produkcja aldosteronu dotyczy jednego, czy obu nadnerczy, a także od ogólnego stanu zdrowia pacjenta.
W przypadku jednostronnej choroby możliwe jest leczenie operacyjne polegające na usunięciu odpowiedniego nadnercza. Jeżeli nadprodukcja hormonu dotyczy obu gruczołów lub operacja nie jest wskazana, stosuje się leczenie farmakologiczne.
Wykorzystywane są między innymi leki blokujące działanie aldosteronu, takie jak spironolakton lub eplerenon. Leczenie wymaga kontroli ciśnienia, funkcji nerek i stężenia potasu.

Kiedy warto skonsultować się z endokrynologiem w Lublinie?
Utrzymujące się wysokie ciśnienie pomimo leczenia, nieprawidłowe wyniki aldosteronu i reniny czy przypadkowo wykryta zmiana nadnercza mogą wymagać konsultacji endokrynologicznej. Specjalista pomaga ustalić, czy istnieją wskazania do dalszych badań hormonalnych.
Pacjenci potrzebujący oceny zaburzeń gospodarki hormonalnej mogą uzyskać porady endokrynologiczne w Lublinie w gabinecie dr. n. med. Marka Niewiedzioła, specjalisty endokrynologii zajmującego się diagnostyką i leczeniem chorób układu dokrewnego.
Na wizytę warto zabrać dotychczasowe wyniki badań, zapisy pomiarów ciśnienia tętniczego, dokumentację obrazową oraz listę przyjmowanych leków.
Dlaczego rozpoznanie przyczyny nadciśnienia jest ważne?
Nieleczony pierwotny hiperaldosteronizm zwiększa ryzyko powikłań sercowo-naczyniowych i uszkodzenia nerek. Samo obniżenie ciśnienia nie zawsze eliminuje wszystkie niekorzystne skutki nadmiernego działania aldosteronu.
Rozpoznanie hormonalnej przyczyny nadciśnienia pozwala zastosować leczenie ukierunkowane na mechanizm choroby, a nie wyłącznie na jej objawy. Dlatego w przypadku trudnego do kontrolowania ciśnienia warto omówić z lekarzem potrzebę rozszerzenia diagnostyki.



